18–36 ay uyku düzeni: kreşe başlarken neler değişir?
Bu yaşta günde kaç saat uyku gerekir, gündüz uykusu ne zaman teke iner, kreşe başlamak uykuyu nasıl etkiler? Dünya Sağlık Örgütü önerileri ve Yuva'daki deneyimimiz.
Yuva grubuna başlayacak çocukların velileriyle yaptığımız tanışma görüşmelerinde en uzun konuştuğumuz konu uykudur. Haklı olarak: 18–36 ay arası, uyku düzeninin hızla değiştiği bir dönem ve okula başlamak bu değişime yeni bir değişken ekliyor. Bu yazıda hem genel önerileri hem de Yuva'da uykuyu nasıl ele aldığımızı anlatıyoruz.
Ne kadar uyku?
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019'da yayımladığı beş yaş altı çocuklar için fiziksel etkinlik, hareketsiz davranış ve uyku rehberi, 1–2 yaş arası çocuklar için gece ve gündüz uykusu dahil günde 11–14 saat, 3–4 yaş için ise 10–13 saat kaliteli uyku önerir. Rehberin vurguladığı ikinci nokta da düzenli yatma ve kalkma saatleridir. Yani yalnız toplam süre değil, saatlerin her gün benzer olması da önemlidir.
Bu aralıklar geniştir ve her çocuk aralığın farklı bir yerinde durur. Çocuğunuzun ihtiyacını anlamanın en iyi yolu, gün içindeki halini izlemektir: sabah dinlenmiş uyanıyor mu, öğleden sonra huzursuzlaşıyor mu, akşam kolay uykuya dalıyor mu?
İki uykudan tek uykuya
Çocukların çoğu 12 ile 18 ay arasında gündüz iki uykudan tek uykuya geçer. Yuva'ya başlayan çocukların büyük kısmı bu geçişi tamamlamış olarak gelir, ama bazıları tam ortasındadır. Bu çocuklar için Yuva'da sabah dinlenmesine de yer açarız: uyku odası her zaman hazırdır ve sabah yorulan çocuk kısa bir dinlenme için oraya geçebilir.
Gündüz uykusunun tamamen bırakılması ise çok daha değişkendir; çoğu çocuk üç ile beş yaş arasında öğle uykusuna ihtiyaç duymamaya başlar. Bu yüzden Çocuk Evi'nde de dinlenme saati vardır ama uyku zorunlu değildir.
Kreşe başlayınca uyku neden bozulur?
Okula başlayan çocukların bir kısmı ilk haftalarda gündüz okulda daha az, akşam evde daha erken ve daha derin uyur. Bir kısmı ise tersine, akşamları uykuya dalmakta zorlanır. İkisi de anlaşılır: yeni bir ortam, yeni sesler ve yeni yüzler çocuğun gün boyu daha uyanık kalmasına neden olur. Bu dönem çoğunlukla iki ile dört hafta sürer.
Yuva'da uyku nasıl?
- Kendi yatağı: her çocuğun uyku odasında adının yazılı olduğu, yere yakın kendi yatağı vardır. Montessori'nin "yer yatağı" fikri, çocuğun yatağa kendi başına girip çıkabilmesine dayanır.
- Ritmi çocuk belirler: sabit bir "herkes uyusun" saatimiz yoktur. Öğle yemeğinden sonra yorulan çocuk uyku odasına geçer; uyumayan ya da erken uyanan çocuk sessizce oyun odasına döner.
- Evden bir parça: uyku saatinde evden gelen küçük bir örtü ya da yumuşak nesne kullanılabilir.
- Kayıt: her çocuğun ne zaman uyuyup ne zaman uyandığını not alır, gün sonunda veliye iletiriz. Bu not, evdeki akşam uykusunu planlamanıza yardım eder.
Evde neler yardımcı olur?
Uyumun ilk haftalarında akşam uyku saatini biraz öne almak çoğu çocuğa iyi gelir. Akşam rutinini kısa ve her gün aynı tutun: banyo, pijama, kitap, ışıklar. Ekranlı cihazları yatmadan en az bir saat önce kaldırın. Hafta sonu kalkış saatini hafta içinden çok farklı tutmamaya çalışın; pazartesi sabahları bunun için size teşekkür edeceksiniz.
Uyku konusunda en iyi ölçü saat değil, çocuğun kendisidir. Dinlenmiş bir çocuk sabahları meraklı, öğleden sonraları sakindir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğum evde gündüz uyumuyor, okulda uyur mu?
Çoğu zaman evet. Sabah çalışma saati, bahçe ve öğle yemeği çocuğu evdekinden farklı biçimde yorar ve pek çok çocuk okulda daha düzenli uyur. Uyumazsa sorun değil; sessiz bir işle devam eder.
Uyku saatinde çocuğumu uyandırır mısınız?
Velinin talebi varsa uykuyu belli bir saatte sonlandırabiliriz; örneğin akşam uykusunu korumak için. Bunu tanışma görüşmesinde birlikte planlarız.
Emzik ya da biberonla uyuyor, sorun olur mu?
Uyum döneminde alışkanlıkları değiştirmeyi önermiyoruz. Uyku saatinde evdeki alışkanlığı sürdürür, uyum tamamlandıktan sonra gerekirse aileyle birlikte yavaş bir geçiş planlarız.
